Κάποια εξ αυτών είναι θετικότατα και ομορφαίνουν τις ζωές μας. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μια πολύ πρόσφατη κοινωνική κατασκευή, και κανένα μονοπάτι ψυχρής λογικής δεν οδηγεί σε αυτά. Μάηδε υπήρξαν στη φύση ή στις καταγεγραμμένες κοινωνίες μέχρι λίαν προσφάτως, ουδε τεκμηριώνονται ορθολογικώς με ικανοποιητικό τρόπο.
Και ναι μεν υπάρχουν ορθολογικοφανή επιχειρήματα υπέρ τους, όμως το ότι κατοχυρώσαμε τα ανθρώπινα δικαιώματα ως νομική έννοια και μάλιστα ιερή, πηγάζει από αλλαγές στην ηθική κυρίως από το Διαφωτισμό και έπειτα -που όλοι ξέρουμε πόσο συναισθηματική και άρρηκτα συνδεδεμένη με τον ψυχισμό μας είναι η ηθική. Ορθολογικά ή μη, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι, σε γενικές γραμμές, καλύτερο που τα έχουμε, απ'ό,τι αν δεν τα είχαμε. Θα μιλήσουμε άλλη φορά για αυτά.
Άλλες όμως πρόσφατες και ανορθολογικές επινοήσεις είναι προβληματικές, και δυνητικά η αθέατη ρίζα πλείστων δεινών. Ένα τέτοιο είναι η έννοια του Νομικου Προσώπου, σε αντιδιαστολή με το Φυσικό.
Η έννοια του Νομικού Προσώπου είναι πηγή μύριων οικονομικών, νομικών, και κοινωνικών προβλημάτων. Είναι μια αρκετά πρόσφατη επινόηση -που εξ'όσων γνωρίζει ο γράφων πρωτοϋπήρξε σαν έννοια σε Ευρωπαϊκά νομικά συστήματα της Αναγέννησης, και αρχικά αφορούσε κυρίως τράπεζες. Τα σκαριά για να υπάρξει αυτή η έννοια μπήκαν το μεσαίωνα, πάλι για τράπεζες, αλλά και για οντότητες όπως π.χ. οι Ναϊτες Ιππότες -που αντιμετωπίζωνταν σαν ξεχωριστή νομική οντότητα.
Ίσως ένα googlάρισμα να με έβγαζε ψεύτη, πλην όμως και να υπήρξε σε κάποια μορφή "νομικό πρόσωπο" σε παλαιότερα νομικά συστήματα, αυτή ουδέποτε είχε εξίσου πυρηνικό ρόλο σε αυτά όπως στα σημερινά.
Σήμερα το ότι με κάποιον τρόπο υπάρχουν νομικά "πρόσωπα" είναι τόσο δεδομένο που σχεδόν δεν μπορούμε να φανταστούμε νομικό σύστημα χωρίς τέτοια. Εδώ που τα λέμε, μεγάλο μέρος του νομικού μπάχαλου οφείλεται ακριβώς στην ύπαρξη νομικών "προσώπων", όπως είναι πχ οι εταιρείες, οι ασφαλιστικές, οι ΕΠΕ, οι κάθε λογής επιχειρήσεις.
Ένα νομικό "πρόσωπο" δεν μπορεί να τιμωρηθεί, να φυλακισθεί, ή να κριθεί υπόλογο, όπως δεν έχει βιολογικές και ψυχολογικές ανάγκες ή συναισθήματα. Ένα νομικό "πρόσωπο" δεν έχει ανάγκη από τροφή ή στέγαση, ούτε από ξεκούραση και γαλήνη. Όμως με κάποιο τρόπο αποφασίσαμε πως έχει εξουσία, περιουσία, ισχύ, δικαιώματα, και δυνατότητα λήψης αποφάσεων για φυσικά πρόσωπα -με υπαρκτή ανάγκη για τροφή, στέγαση, ξεκούραση και γαλήνη.
Αυτό είναι τόσο διαστροφικό, που αν μας έβαζαν σε μια χρονομηχανή και μας πέταγαν σε σχεδόν οποιαδήποτε περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας και οποιοδήποτε μέρος, απλά δεν θα είχαμε κανένα τρόπο να εξηγήσουμε στους Παλιους τι ακριβώς είναι π.χ. μια μεσιτική εταιρεία και τι σημαίνει ότι μπορεί να "έχει" σπίτια και οικόπεδα. Ούτε μένει σε αυτά, ούτε τα έχει χτίσει, ούτε καν έχει περάσει απ'έξω: όλα αυτά τα έκαναν και τα κάνουν μόνο φυσικά πρόσωπα.
Και δεν χρειάζεται να πάμε στους Μαο-Μαο και στους Μπογκο-Μπογκο· πιάσε τους κοινώς αποδεκτώς προηγμένους πολιτισμούς του παρελθόντος. Αρχαία Ελλάδα, αρχαία Ρώμη, αρχαία Κίνα. Πώς θα εξηγούσες σε έναν αρχαίο Αθηναίο, ακόμα και ιδιοκτήτη σκλαβων, ότι μπορεί να υπάρξει "νομικό" πρόσωπο, πολλώ δε μάλλον ότι είναι λογικό να έχει ισχύ επί των πραγματικών;
Εδώ που τα λέμε, η δουλεία και η κατοχή ανθρώπων είναι λιγότερο ανορθολογικές από την έννοια του νομικού προσώπου. Είναι λίγο-πολύ κατανοητό ότι αν έβλαψες τους ανθρώπους μου στο πόλεμο και τελικά τον έχασες, ότι τώρα μπορεί να σε "έχω" και να δουλεύεις για να το ξεπληρώσεις. Απάνθρωπο μεν, κατανοήσιμο δε.
Πολλά δοκίμια και βιβλία και τόμοι ολόκληροι θα μπορούσαν να γραφτούν γύρω από το πόσο μπάζει η έννοια του νομικού προσώπου, και δη το να μετράει περισσότερο ή ακόμα και εξ'ίσου με το φυσικό. Το πρόβλημα είναι ακριβώς ότι δεν γράφονται αρκετά. Και στη μέχρι τώρα ζωή μου, δεν έχω ακούσει κανέναν να αμφισβητεί κάπως αυτό το νομικίστικο δόγμα, από το οποίο πηγάζουν τόσα προβλήματα.
Δεν είμαι αρκετά νομομαθής ή φιλόσοφος για να περιγράψω ένα νομικό σύστημα χωρίς νομικά πρόσωπα, παρά μόνο με φυσικά.
Ελπίζω όμως, κάποιος τέτοιος που θα διαβάσει το παρόν, να προσπαθήσει να το κάνει ο ίδιος.