- Αυτοί που σε δασκαλεύουν να γυρνάς και το άλλο μάγουλο, είναι αυτοί που θέλουν να σε καρπαζώσουν.
Να αναρωτιέσαι πάντα για τα πραγματικά κίνητρα αυτού που προσπαθεί να σου βάλει μια ιδέα στο μυαλό, είτε είναι ένα τυχαίο μεμονωμένο άτομο, είτε είναι δάσκαλος, δημοσιογράφος, πολιτικός, "influencer", ή ακόμα και "ειδικός", είτε είναι η κοινωνία γενικότερα.
Θα σου πουν ότι δεν είναι σωστό να αντιδράς ανάλογα όταν σου ρίχνουν χαστούκι, ότι ένας μεγαλόψυχος άνθρωπος το συγχωρεί ή και γυρνάει το άλλο μάγουλο. Κρύβεται κάποιου είδους "ψαγμένη" φιλοσοφια πίσω από αυτό, ή απλά θέλουν να σε σφαλιαρίζουν οι ίδιοι χωρίς να αντιδράς;
Θα σου πουν ότι δεν είναι κακό να κλάψεις ή να καταρρεύσεις ψυχολογικά και να το δείξεις. Το λένε επειδή νοιάζονται για τη ψυχική σου υγεία και δεν θέλουν να καταπιέζεις τα συναισθήματά σου, ή απλά θέλουν να σε βλέπουν κομμάτια στο πάτωμα για να νιώθουν πιο δυνατοί οι ίδιοι;
Θα σου πουν ότι δεν είναι κακό να πετάξεις το κώλο σου έξω και να πας με 50 διαφορετικά άτομα, ότι είναι μάλιστα "απελευθέρωση". Το λένε από φεμινιστική ευαισθησία ή απλά σε θέλουν κομμάτι κρέας για πήδημα, χωρίς ίχνος αξιορέπειας, και απλά δεν θέλουν να στεριώσεις με άνθρωπο επειδή αδυνατούν οι ίδιοι/ες;
Πάντα να αμφισβητείς το κίνητρο αυτού που σου λέει κάτι, και να θεωρείς δεδομένο ότι επαφίεται στο προσωπικό του συμφέρον, μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Μέχρι και τη συμβουλή του πατέρα σου, επεξεργάσου τη καλά πριν την αποδεχθείς. Αναρωτήσου ακόμα και γιατί μπήκα στο κόπο να γράψω το παρόν, και αν θέλω να σε οδηγήσω σε λάθος μονοπάτια επειδή έτσι μου κάπνισε.
Παραδείγματα:
Κάνεις παρέα με ένα παιδί που δεν διαβάζει πολύ τα μαθήματά σου. Του λες ένα απόγευμα ότι σήμερα δεν θα πάτε να παίξετε, επειδή έχεις διάβασμα, οπότε και αρχίζει να σου λέει "έλα μωρέ", και "γιατί να χάσεις το χρόνο σου με αυτές τις βλακείες; που θα σου χρησιμεύσουν στη ζωή σου;". Σου το λέει επειδή όντως αυτά που κάνεις στο σχολείο δεν θα χρησιμεύσουν στη ζωή σου, ή επειδή δεν θέλει να σε δει να παίρνεις καλύτερους βαθμούς για να μη νιώσει μειονεκτικά;
Στη μετέπειτα ζωή σου, κάνεις σχέση με ένα άτομο και είσαι περνάς καλά με αυτό. Τότε κάποιος/α φίλος/η, στο πρώτο καβγαδάκι ή τη πρώτη διαφωνία που έχετε, σε παροτρύνει να χωρίσεις. "Χώρισε! Δεν ταιριάζετε! Υπάρχουν και αλλού πορτοκαλιές!!!1!1!". Τα λέει επειδή όντως νοιάζεται για σένα, ή μήπως δεν θέλει να είσαι με εκείνο το άτομο επειδή ζηλεύει; Ή ακόμα και επειδή το έχει βάλει στο μάτι;
- Δεν είναι όλα τα δικαιώματα ιερά, και το ποια από αυτά αξιοποιείς δείχνει και το ποιος είσαι.
"Δικαίωμα". Αν η πνευματική σου ηλικία είναι 12 χρονών (όπως πολλών ενηλίκων), νομίζεις ότι είναι η μαγική λεξούλα που όλα τα σηκώνει και όλα τα αγιοποιεί. Όταν ενηλικιώνεσαι πνευματικά (σε πολλούς δεν συμβαίνει ποτέ), αντιλαμβάνεσαι ότι τίποτα τέτοιο δεν ισχύει.
Το ποια δικαιώματά σου αξιοποιείς δείχνει και πέντε-δέκα πράγματα για το ποιος είσαι. Είναι δικαίωμά σου να μη κάνεις μπάνιο για έξι μήνες -σώμα σου είναι, ό,τι θες το κάνεις. Το να αξιοποιήσεις όμως ένα τέτοιο δικαίωμα, δείχνει και κάποια πράγματα για το ποιον σου. Ότι είσαι βρωμύλος, ότι δεν έχεις αίσθηση της υγιεινής, ότι δεν νοιάζεσαι για τους γύρω σου που θα σκάνε από τη μπόχα, κ.α.
Επίσης, κάποια δικαιώματα είναι στη πραγματικότητα αμφισβητήσιμα, έως και καταφανώς ανύπαρκτα. Έστω ότι αγοράζεις έναν πυροσβεστήρα. Δικός σου είναι, ό,τι γουστάρεις τον κάνεις. Τον πλήρωσες με τα λεφτά σου και θα τον χρησιμοποιήσεις οποτε Εσύ θέλεις. Επομένως αν αφότου αγοράσεις τον πυροσβεστήρα και τον κρατάς στα χέρια σου, δεις ένα παιδάκι να καίγεται ζωντανό, να ουρλιάζει απεγνωσμένα, έχεις το αδιαμφισβήτητο και ιερό δικαίωμα να πεις "ο πυροσβεστήρα Μου είναι δικό Μου!!!1!1!1! Δεν θέλω κσωδαιπσω πυροσβεστήρα Μου!!!!1!1!123!". Σωστά;
Αν το πάμε λίγο παραπέρα και το δούμε λίγο πιο φιλοσοφικά, δικαιώματα δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχει καν ορισμός για το τι είναι δικαίωμα, και αν πιστεύεις αλλιώς σε προκαλώ ευθέως να σκεφτείς έναν. Βαφτίζουμε "δικαίωμα" γενικά και αόριστα ό,τι μας κάθεται καλά στο αυτί, και εννοείται ότι κάθε απατεώνας και κάθε manipulator επικαλείται τα δικαιώματά σου για να σε παραπλανήσει. Το δικαίωμα είναι μια φαντασιακή οντότητα, περίπου όπως το χρήμα και η αξία του, που επίσης μοιάζει κάτι αυτονόητο αλλά δεν είναι, ειδικά στην εικονική/ηλεκτρονική οικονομία του σήμερα.
Προφανώς και δεν θα γίνεις πιονάκι και μαριονέτα του καθενός επειδή τα δικαιώματα είναι εξίσου ανύπαρκτα με τον Χριστό και τον Αλλάχ, και απλά πιστεύουμε σε αυτά επειδή μας κάθονται καλά στο αυτί, αλλά καλό είναι να έχεις αυτή τη πραγματικότητα υπόψιν πριν φτύσεις τους συνανθρώπους σου επειδή φαντασιώνεσαι ότι έχεις, δήθεν, "δικαίωμα" να κάνεις έτσι.
Και, προς big-bang, μη πέσεις στη παγίδα του να πιστεύεις ότι το "δικαίωμα" είναι η μαγική λεξούλα που δικαιολογεί κάθε ανήθικη, κουλή, και ηλίθια συμπεριφορά. Δικαίωμα μπορεί να θεωρηθεί και το να βγεις στο δρόμο ντυμένος καουμπόης και να περπατάς χορεύοντας σούστα. Τι θα συμπέραινες για κάποιον που το αξιοποιεί; Ή αντίστοιχα για κάποιον που αξιοποιεί το δικαίωμά του να ξεφτιλίζεται στο ιντερνετ;
Παραδείγματα:
Είναι δικαίωμά μου να κάνω τον μαέστρο. Έτσι γουστάρω. Δεν υπάρχει νόμος που μου το απαγορεύει, και τα χέρια μου είναι δικά μου, όπως και τα κεραμίδια του σπιτιού μου. Επομένως έχω δικαίωμα να ανέβω στα κεραμίδια και να κάνω τον μαέστρο. Τι δείχνει για μένα το να αξιοποιήσω ένα τέτοιο δικαίωμα; Μήπως δείχνει ότι είμαι ψυχιατρικός ασθενής και ότι πρέπει να με δει γιατρός; Μήπως το ότι έχω δικαίωμα να ανέβω στα κεραμίδια και να κάνω το μαέστρο, δεν σημαίνει και ότι είμαι καλά στο μυαλό αν το αξιοποιήσω;
Είναι δικαίωμά μου να πάω με πενήντα άτομα. Σώμα μου είναι, ό,τι γουστάρω το κάνω. Μήπως όμως το να αξιοποιήσω ένα τέτοιο δικαίωμα δείχνει κάποια πράγματα για μένα; Ότι είμαι ασόβαρος, ότι δεν μπορώ να αγαπήσω, ότι δεν έχω συναισθήματα, ότι είμαι παντελώς ανάξιος εμπιστοσύνης σε μια σχέση, και διάφορα άλλα μη-κολακευτικά; Συνδύασέ το με τη προηγούμενη συμβουλή, και σκέψου τι μπορεί να θέλει μια κοινωνία που σε παροτρύνει ανοιχτά να μετατρέψεις το σεξ σε πατατάκι.
- Μην πληγώνεις ποτέ ανθρώπους για επιλογές που δεν έκαναν.
Σίγουρα θα συναντήσεις στη ζωή σου άτομα που δεν ευνοήθηκαν από τη στατιστική. Τουτέστιν, άτομα κακής εμφάνισης (και όχι λόγω κακου στυλ), ή όχι ιδιαίτερα έξυπνα, ή μικροκαμωμένα, ή που αποκλίνουν από το στερεότυπο που έχουμε για τον Άντρα ή τη Γυναίκα.
Είμαι ο τελευταίος που θα σε παροτρύνει να είσαι γλυκούλης με τους πάντες, αλλά και ο πρώτος που θα σε παροτρύνει, αν γίνεσαι σκληρός και κακός με κάποιον, να είναι για πράγματα που έκανε από επιλογή του. Όχι για πράγματα που έπαθε.
Είναι θεμιτό να χλευάσεις κάποιον που έβαψε το μαλλί του πράσινο (κάτι δείχνει για τον ψυχισμό του το να κάνει τέτοια καραγκιοζιλίκια), δεν είναι όμως θεμιτό να κάνεις το ίδιο για κάποιον που γεννήθηκε με μεγάλη μύτη, ή που έχει στραβισμό, ή που έχει κάποιο έγκαυμα που τον ασχημαίνει.
Είναι θεμιτό να αποκαλέσεις "βλακα" κάποιον επειδή πιστεύει κάτι καταφανώς παράλογο, όχι όμως και κάποιον που γεννήθηκε με νοητική υστέρηση.
Και πολλά άλλα αντίστοιχα.
Το να μη φερόμαστε άσχημα στα άτομα που δεν ευνοήθηκαν από τη στατιστική, πέραν του ότι είναι ίσως η πιο αξιόπιστη ένδειξη αγωγής και ανθρωπιάς, είναι και επιβεβλημένο από τη λογική. Αυτά τα άτομα, ήδη ζουν το δράμα τους. Δεν χρειάζονται περαιτέρω πόνο. Σκέψου να είσαι αναγκασμένος να κοιτάς στον καθρέφτη και να βλέπεις το πρόσωπό σου δυσμορφικό, ή να είσαι παγιδευμένος σε έναν κόσμο γεμάτο μπέρδεμα και ρεζιλέματα επειδή δεν γεννήθηκες έξυπνος.
Αυτοί οι άνθρωποι ήδη ζουν δύσκολα. Δεν χρειάζεται να τους χτυπάμε και άλλο. Δεν υπάρχει κανένας λόγος.
- Δεν είμαστε τα συναισθήματά μας, αλλά οι πράξεις μας.
Πέραν του ότι δεν έχει κανένας πρόσβαση στα συναισθήματά μας και τα ξέρουμε μόνο εμείς, τα συναισθήματα είναι κάτι που αλλάζει αενάως και μεταβάλλεται χαοτικά. Ο συναισθηματικός σου κόσμος δεν είναι κάτι απαράλλαχτο ή συγκεκριμένο, και εξαρτάται από χίλους μύριους παράγοντες, όπως το αμέσως προηγούμενο ερέθισμά σου, τη σωματική και ορμονική σου κατάσταση, τη φάση ζωής στην οποία βρίσκεσαι, κτλ. Αν θεωρήσουμε ότι ο άνθρωπος είναι ο συναισθηματικός του κόσμος, δεν μπορούμε παρά να καταλήξουμε στο ότι κάθε άτομο είναι... χιλιάδες άνθρωποι στη ζωή του. Αστειότητες.
Αν όμως θεωρήσουμε ότι ο άνθρωπος είναι απλά οι πράξεις του -οι οποίες δεν αλλάζουν και στις οποίες έχουμε και πρόσβαση-, τότε κάποια πράγματα γίνονται πολύ πιο ξεκάθαρα.
Και με αυτή την αξιωματική παραδοχή καταλήγεις σχεδόν αυτόματα στο ότι δεν έχει σημασία αν μετανιώσαμε για μια πράξη μας, αλλά το ότι την τελέσαμε.
Είσαι οι πράξεις σου. Ζύγισέ τες καλά πριν τις τελέσεις.
- Το ποιον ενός ανθρώπου φαίνεται σε μόλις δυο πράγματα: πώς στέκει προ του ισχυροτέρου και στο πώς φέρεται στον πιο ανίσχυρο.
Η συμπεριφορά μας γενικά αλλάζει όταν βρισκόμαστε σε θέση ισχύος ή αντίστοιχα σε μειονεκτική θέση. Και μπορούμε από αυτό να ξεχωρίσουμε τέσσερις κατηγορίες ανθρώπων:
Κάποιος που είναι καλοσυνάτος (βλ. συνεργάσιμος, ευγενικός, δεκτικός, βοηθητικός, διαπραγματεύσιμος κτλ) με τον ισχυρότερο, και καλοσυνάτος και με τον ανίσχυρο, είναι ένας καλός άνθρωπος.
Κάποιος που είναι κακός και μη-συνεργάσιμος με τον ισχυρότερο, και αντίστοιχα με τον ανίσχυρο, είναι ένας κακός άνθρωπος.
Κάποιος που είναι κακός και μη-συνεργάσιμος με τον ισχυρότερο, πλην όμως επιεικής και καλοσυνάτος με τον ανίσχυρο, είναι ένας αξιόλογος και αρχιδάτος άνθρωπος.
Και κάποιος που είναι υποτακτικός στον ισχυρότερο -τον γλύφει και τον προσκυνάει-, την ίδια ώρα που βγάζει τον πιο βάρβαρο εαυτό του στον ανίσχυρο, είναι ένας γλοιώδης, ελεεινός σκατανθρωπάκος, ανάξιος του οξυγόνου που καταναλώνει.
Οι περισσότεροι "άνθρωποι" που θα συναντήσεις στο διάβα σου εμπίπτουν στη τέταρτη κατηγορία. Γλείφουν και ικετεύουν τον Αφέντη τους, και όταν βρεθούν σε θέση ισχύος βγάζουν τα απωθημένα τους στους υφισταμένους τους. Προσκυνάνε τον πλούσιο και θέλουν να παντρέψουν τη κόρη τους με αυτόν, και μορφάζουν από αηδία με τον φτωχό.
Όταν βλέπουν τον Άραβα ανήμπορο μετανάστη, θέλουν να τον ξεντεριάσουν που πάτησε την υπέροχη χώρα τους. Αν όμως ο Άραβας έρχεται ως μεγιστάνας πετρελαιάς, φιλάνε και το χώμα που πάτησε.
Και ακόμα και αν νομίζεις ότι σε συμφέρει να είσαι και εσύ στη τέταρτη κατηγορία για να "ανέβεις ψηλά", σκέψου πως η πλειοψηφία που εμπίπτει σε αυτήν μένει στον άσσο και δεν καταφέρνει απολύτως τίποτα. Αν όσοι είχαν αυτά τα personality traits ανέβαιναν ψηλά, οι παγκόσμιες ιεραρχίες θα έμοιαζαν με ανάποδη πυραμίδα. Δεν θα σε ανεβάσει ψηλά το να γλείφεις τον ισχυρότερο (τουλάχιστον όχι από μόνο του), και σίγουρα δεν θα σε ανεβάσει ψηλά το να αντιμετωπίζεις τους (κατά φαντασίαν ή αντικειμενικά) "από κάτω" σου ως σκουπίδια.
Συνολικά η καλύτερη στρατηγική μοιάζει η πρώτη -να είσαι σχετικά συνεργάσιμος και συνεννοήσιμος με όλους, να μην κάνεις επίδειξη ισχύος αν τυχόν σου δοθεί, πλην όμως να έχεις και ένα όριο στο πόσο καλός και συνεργάσιμος θα είσαι με έναν π.χ. απαιτητικό εργοδότη σου στο μέλλον.
- Η αλήθεια δεν είναι πάντα αυτή που θα θέλαμε να είναι. Αν κάτι που πιστεύουμε αποδειχθεί λάθος, απλά αλλάζουμε άποψη, και λαμβάνουμε τις ανάλογες αποφάσεις.
Κάποτε οι άνθρωποι πίστευαν ότι ήταν το κέντρο του σύμπαντος, μέχρι που αποδείχθηκε ότι το σύμπαν δεν έχει καν κέντρο.
Κάποτε πιστεύαμε ότι ήμασταν το εκλεκτό ον του θεού πλασμένο κατ'εικόνα και ομοίωσή του, και τελικά αποδείχθηκε ότι είμαστε απλά εξελιγμένοι πίθηκοι. Το ότι θέλουμε να πιστεύουμε κάτι δεν σημαίνει ότι είναι και αλήθεια.
Αν οι απόψεις μας αποδειχθούν λάθος απλά τις αλλάζουμε.
Δεν είναι κακό να τη πατήσεις κάπου. Από τη στιγμή που δεν είσαι παντογνώστης, εξ'ορισμού θα πιστέψεις και πράγματα που δεν ισχύουν, λόγω άγνοιας ή και λόγω παραπληροφόρησης. Στην αναζήτηση της αλήθειας, θα υπάρξουν πολλές φορές που θα είσαι στη λάθος πλευρά και που θα πιαστείς ηλίθιος. Από εκεί και έπειτα, το ζήτημα είναι να μην παραμείνεις στη λάθος πλευρά και να μην πεθάνεις ηλίθιος.
- Οι επιλογές μας έχουν ρίσκα, και αν δεν μας βγουν λουζόμαστε τις συνέπειες.
Παίρνω ρίσκο σημαίνει παίζει να μην μου βγει. Αν επιλέξεις π.χ. να δείρεις έναν συμμαθητή σου, αφενός παίρνεις το ρίσκο να σε δείρει τελικά αυτός, και αφετέρου το ρίσκο να σε τιμωρήσει ο δάσκαλος. Αν κάποιο από αυτά τα ρίσκα δεν σου βγει, απλά θα λουστείς τις συνέπειες. Αυτό πρέπει να το έχεις εκ των προτέρων υπόψιν σου όταν κάνεις μια, οποιαδήποτε επιλογή: Κάποια ρίσκα δεν μας βγαίνουν. Δεν θα σου βγουν όλες οι επιλογές σου σε καλό. Από εκεί και έπειτα, αν υπάρχει περίπτωση να μην αντέξεις τις συνέπειες μιας επιλογής σου, μην την κάνεις εξαρχής.
Το να επιλέξεις να βροντήσεις το σχολείο ή να μη σπουδάσεις για να γυρνάς με γκόμενες/ους, είναι μια επιλογή με δυνητικά ολέθριες συνέπειες. Να καταλήξεις ανάμεσα σε ανεργία και δουλειές του ποδαριού, να μπλέξεις με κάθε λογής αποβράσματα, να έχεις τη περιφρόνηση των γύρω σου που θα σε θεωρούν έναν αποτυχημένο (και που, ετι χειρον, δεν θα έχουν καθόλου άδικο).
Αύριο-μεθαύριο μπορεί να έχεις σχέση και να σου δοθεί ευκαιρία να κάνεις κάτι με κάποιο τρίτο άτομο. Αν επιλέξεις να κάνεις κάτι τέτοιο, οφείλεις να έχεις σκεφτεί εκ των προτέρων ότι παίζει το αμόρε σου να το μάθει και να σε παρατήσει για πάντα. Αν τελικά συμβεί αυτό, εσύ είσαι ο αποκλειστικός υπεύθυνος, και το αμόρε δεν σου οφείλει κανένα οίκτο. Ας το σκεφτόσουν νωρίτερα. Άσε τις μετάνοιες και τα παρακάλια ή τις ύβρεις και τα αναθέματα, και λούσου τις συνέπειες σαν μάγκας/ισσα χωρις πολλα-πολλα.
Σαν άμεση συνέχεια του παραπάνω, ας πούμε και κάτι ακόμα. Θα ήταν ξεχωριστή συμβουλή, αλλά την τροποποιώ ώστε να είναι συνέχεια αυτής...
-Τα ρίσκα που παίρνουν οι άλλοι με εμάς επίσης πληρώνονται.
Είναι απολύτως θεμιτότατο να τιμωρήσεις χωρίς έλεος κάποιον που σε αδίκησε -όφειλε να το είχε λογαριάσει εκ των προτέρων ότι μπορεί να υπήρχαν συνέπειες- και δεδομένου ότι πρέπει να στείλεις ένα μήνυμα και στους γύρω σου ότι το ρίσκο με εσένα σε τετοιες περιπτώσεις είναι υπαρκτό, το να τακτοποιήσεις έναν αδικητή σου είναι επιβεβλημένο και μονόδρομος. Αν δεν θες να μείνεις μια ζωή θύμα τουλάχιστον...
Το οφθαλμόν αντί οφθαλμού ακούγεται βάρβαρο, αλλά δεν είναι, και μάλιστα είναι η πιο αγνή και αποτελεσματική μορφή δικαιοσύνης καθώς απαντά και στον ορθολογισμό (η τιμωρία να είναι ανάλογη της προξενηθείσας βλάβης) και στο συναίσθημα. Όσοι απορρίπτουν αυτήν την αρχέγονη Αλήθεια, απλά θέλουν να παραστήσουν τον ψευτοφιλόσοφο απ'τα lidl με φιλολογίες της πλάκας, που κατά βάθος ούτε οι ίδιοι δεν πιστεύουν.
Κάποτε, όταν οι άνθρωποι ήταν πιο απλοί (με όλα τα καλά και τα κακά που αυτό συνεπάγεται), κανένας δεν αμφισβητούσε σοβαρά ότι η τιμωρία και η εκδίκηση είναι αυτονόητα, και πρέπει να είναι στο βαθμό του εφικτού ανάλογα της πράξης. Έπειτα έσκασαν μύτη κάτι φιλοσοφικά "trends", μεταξύ άλλων αυτά των διαφωτιστών, τα οποία έλεγαν ότι η τιμωρία πρέπει να αποβλέπει στον σωφρονισμό, ή ότι η εκδίκηση δεν έχει νόημα και πρέπει στο βαθμό του εφικτού να αποφεύγεται. Δεδομένης της εποχής στην οποία "έσκασαν" (που μπορεί να σε αποκεφάλιζαν επειδή αμφισβήτησες το βασιλιά), καλώς ειπώθηκαν και αυτά, αλλά απέχουν από την αλήθεια.
Δεν σου λέω για τη ποινή που θα έπρεπε να λάβω αν διέπραττα ένα ακραίο αδίκημα (εδώ θα έγραφα ολόκληρο δοκίμιο). Πιάσε τα απλά και καθημερινά. Αν ξέρω πως ούτε θα με τακτοποιήσεις, ούτε θα έχω κάποια συνέπεια, τι λόγο έχω να σε αντιμετωπίζω με σεβασμό; Ότι είμαι καλός άνθρωπος; Και αν δεν είμαι;
Γενικά μιλώντας πρέπει να εκδικούμαστε τους αδικητές μας και τακτοποιούμε όσους δεν μας σέβονται, και να τηρούμε το οφθαλμόν αντί οφθαλμού όσο πιο πιστά γίνεται. Ας το σκεφτόντουσαν νωρίτερα. Η ίδια Αρχή που ισχύει για σένα (βλ. παραπάνω συμβουλή), ισχύει και για τους άλλους.
Βέβαια... υπάρχει και μια άλλη σχολή σκέψης που λέει ότι αν κάποιος έρθει εκεί που κάθεσαι αμέριμνος και σου βγάλει το μάτι, τότε πρέπει όχι μόνο να βγάλεις και εσύ το δικό του, αλλά να του κόψεις και τα χέρια. Αφενός για να μη βγάλει άλλα μάτια και αφετερου για να πάρουν το μήνυμα και οι υπόλοιποι. Να δούμε τότε αν θα ψήνεται κανένας να βγάλει μάτι κάποιου, ή αν θα τολμήσει κάποιος ακόμα και να σκεφτεί ότι βλάπτει εσένα. Το αν αυτή τη στρατηγική την υιοθετούμε και σε ποιες περιπτώσεις... το αφήνω πάνω σου.
-Αυτοί που νοιάζονται για εμάς μπορεί καμιά φορά να μας πουν σκληρά λόγια. Νοιάζομαι για κάποιον δεν σημαίνει του λέω πάντα αυτό που θέλει να ακούσει.
Έχεις δει ποτέ αυτούς που γίνονται ρεντίκολο στο x-factor; Που πηγαίνουν πιστεύοντας ακράδαντα ότι έχουν φωνάρα και είναι συγκλονιστικοί ερμηνευτές, και τελικά γίνονται ρεζίλι και γελάει μαζί τους μέχρι και η κουτσή μαϊμού;
Δεν είχαν κάποιον που να τους νοιάζεται.
Κάποιον να τους πει, "ξέρεις, μπράβο που σου αρέσει να τραγουδάς, αλλά αν πας στο xfactor μάλλον δεν θα έχεις καλά αποτελέσματα"*. Ή να τους πει "ήμαρτον! Δεν τραγουδάς, γκαρίζεις!". Ή κάτι που θα τους αποτρέψει από το να πάνε στο xfactor και να γελοιοποιηθούν.
Αυτοί που μας αγαπάνε καμιά φορά μας λένε άσχημα πράγματα. Πράγματα που δεν θα ψηνόμασταν να ακούσουμε, που δεν πιάνονται ακριβώς για λόγια αγάπης. Αγαπάω κάποιον δεν σημαίνει του χαιδεύω όλη μέρα τα αυτάκια -από πουθενά δεν προκύπτει κάτι τέτοιο, και εννοείται πως ούτε εσύ έχεις την υποχρέωση να λες στα αγαπημένα σου πρόσωπα μόνο αυτό που θέλουν να ακούσουν.
Η οικογένεια, η σχέση, ο καλός φίλος, δεν είναι τόσο για να μας "αποδέχονται όπως είμαστε" και άλλες χαζοχαρουμενιές για παιδάκια του δημοτικού, αλλά και για να μας βελτιώνουν. Κυρίως για να μας βελτιώνουν. Αυτό κυμαίνεται από πολύ απλά και καθημερινά πράγματα, μέχρι πολύ μη-καθημερινά και σύνθετα.
Ένας φίλος σου μπορεί να αποφασίσει να βάζει μια κολώνια που βρωμά και βασικά αρέσει μόνο στον ίδιο. Αν είναι απλά ένας γνωστός σου από το σχολείο, δεν τον νοιάζεσαι και δεν χρειάζεται αν του πεις κάτι (δεν χρειάζεται να προκαλούμε αρνητικά συναισθήματα σε άτομα με τα οποία δεν έχουμε ουσιαστική σχέση -απλά κερδίζουμε αντιπάθειες). Αν όμως είναι ο καλύτερός σου φίλος, θα του το πεις. Θα αφήσεις το καλύτερό σου φίλο να βρωμά σαν κουνάβι;
Αύριο-μεθαύριο, μπορεί το παιδί σου να σου πει ότι θέλει να παρατήσει το σχολείο για γίνει μπουζουκτζής. Δεν θα του πεις "κυνήγα το όνειρό σου παιδί μου!". Θα του πεις κάτι σαν "είσαι ηλίθιος. Παίζοντας μπουζούκι θα βγάζεις τρεις και εξήντα. σπούδασε κάτι πρώτα και μετά γίνε και pole dancer".
Όταν γνώρισα τη μάνα σου ντυνόμουν σαν το γύφτουλα. Η μάνα σου μου είπε σκληρά λόγια και με έμαθε να ντύνομαι σαν άνθρωπος.
Αντίθετα, η δική μου μάνα δεν βρήκε ποτέ το κουράγιο να πει σκληρά λόγια στον πατέρα μου όταν άρχισε να πίνει, να απειλήσει ακόμα και ότι θα τον πετάξει έξω ή και να το κάνει στα αλήθεια. Τον "αποδέχθηκε όπως ήταν" και είδαμε τα αποτελέσματα...
- Έχε πάντα στο νου σου ότι εξουσιαστής και εξουσιαζόμενος έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα. Και όταν ακούς έναν εξουσιαστή να σου λέει κάτι, μπαίνε σε υποψίες για το κίνητρό του.
Τον εξουσιαστή τον συμφέρει να έχει απόλυτο έλεγχο επί της ζωής σου. Εσένα σε συμφέρει να την ελέγχεις ο ίδιος.
Απομακρυνόμενοι από αυτό το abstraction που μπορεί να περιλαμβάνει οποιονδήποτε, πάμε σε πιο συγκεκριμένα παραδείγματα. Το αφεντικό είναι ένα είδος εξουσιαστή.
Το αφεντικό το συμφέρει να δουλεύεις όσο το δυνατόν περισσότερες ώρες για όσο το δυνατόν λιγότερα λεφτά, εσένα σε συμφέρει να δουλεύεις όσο το δυνατόν λιγότερες ώρες για όσο το δυνατόν περισσότερα λεφτά.
Το αφεντικό το συμφέρει να μην παίρνεις καθόλου άδεια και απλά να δουλεύεις συνέχεια, εσένα σε συμφέρει να παίρνεις κάποιο καιρό άδεια και μάλιστα μετ'αποδοχών.
Το αφεντικό το συμφέρει να μπορεί να σε απολύσει όποτε θέλει χωρίς καμία προειδοποίηση ή ακόμα και σαφή αιτιολογία, εσένα σε συμφέρει να υποχρεούται να σε ενημερώσει από 2-3 μήνες νωρίτερα και να λογοδοτεί στο κράτος για την αφορμή.
Η λίστα δεν τελειώνει ποτέ.
Μπορείς να σκεφτείς πάμπολλα παραδείγματα για πολλών ειδών εξουσιαστές -π.χ. πολιτικούς.
Από τη στιγμή που υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα, έπεται ότι εξουσιαστής και εξουσιαζόμενος, αφεντικό και εργαζόμενος, δεν είναι και δεν μπορεί ποτέ να είναι φίλοι ή σύμμαχοι.
Στη διάρκεια της ιστορίας οι εξουσιαστές -είτε βασιλιάδες, είτε γαιοκτήμονες, είτε θρησκευτικοί άρχοντες, είτε βιομήχανοι- αξιοποίησαν διάφορες ιδεολογίες ή και επινόησαν παραμυθάκια για να πείσουν τους εξουσιαζόμενους να τους αποδέχονται.
Επινόησαν θεούς και δαιμόνους -"θα με υπακούς επειδή αλλιώς θα σε κάψει ο θεός", "έχουμε ίδια συμφέροντα επειδή πιστεύουμε και οι δυο στον Χριστό/Αλλαχ"- ή και εκμεταλλεύτηκαν το υγιές αίσθημα πατριωτισμού των εξουσιαζομένων. "Θα σκοτωθείς για τα φράγκα μου επειδή αυτό θα σώσει τη πατρίδα".
Όταν ακούς κάποιον από θέση ισχύος να σου λέει οτιδήποτε, έχε υπόψιν σου ότι δεν είναι ηλίθιος να σου πει πράγματα που αντίκεινται στο συμφέρον του ή που δεν το υπηρετεί άμεσα.
Παραδείγματα:
Τη δεκαετία του '80 οι εξουσιαστές επινόησαν το παραμυθάκι που πέρασε στην ιστορία ως "trickle down economics". Το οποίο συνοψίζεται στο ότι, αν οι πλούσιοι πάρουν όλα τα λεφτά, θα τα διοχετεύσουν στην οικονομία και θα αυξήσουν τους μισθούς των εργαζομένων, άρα θα επωφεληθεί το κοινωνικό σύνολο (αυτό την ίδια ώρα που προπαγάνδιζαν την εγωιστική φύση του ανθρώπου και ότι δεν υπάρχει κοινωνία αλλά μόνο άτομα). Οπότε μειώθηκε η φορολογία στους πλούσιους και καταστράφηκε η δημόσια παιδεία και υγεία σε πολλές δυτικές χώρες (ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, κ.α.). Σαράντα χρόνια μετά, η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων έχει μειωθεί αισθητότατα, η εισοδηματική διαφορά αφεντικού και εργαζομένου π.χ. στην Αμερική, από 40 φορές έγινε πάνω από 300, και από εκεί που οι πιο πλούσιοι άνθρωποι μπορεί να είχαν π.χ. 30 δισεκατομμύρια δολάρια, πλέον έχουν πάνω από 400, ενώ οι θέσεις εργασίας ολοένα και μειώνονται.
Τις δεκαετίες 2000-2020 οι εξουσιαστές επινόησαν το παραμυθάκι του δήθεν τεράστιου κινδύνου από τους "τρομοκράτες". Την ίδια ώρα που για κάθε θύμα τρομοκρατικής ενέργειας υπάρχουν πάνω από 15 θύματα τροχαίων (τουτέστιν, μια ήκιστη πιθανότητα να σκοτωθεί κάποιος σε τρομοκρατική ενέργεια), οι εξουσιαστές αξίωναν να παρακολουθούν κάθε πτυχή της ζωής μας, κάθε τηλεφωνική συνομιλία, κάθε googlάρισμα, κάθε site στο οποίο μπαίνουμε, κάθε αγορά που κάνουμε, για να βρουν, δήθεν, τους τρομοκράτες πριν αυτοί σκοτώσουν και άλλους αθώους. Εννοείται ότι αυτή η στρατηγική απέτυχε παταγωδώς και το 2015 όλο για τρομοκρατικές ενέργειες άκουγες. Το πού θα τη χρησιμοποιήσουν τελικά θα φανεί στη πορεία -και θυμίσου το μου δεν θα είναι για καλό.
- Ο λόγος έχει βάρος μόνο όταν τηρείται ακόμα και σε εχθρούς.
Στους φίλους και τους συγγενείς μας και τον άμεσο περίγυρό μας, ούτως ή άλλως κρατάμε (συνήθως) το λόγο μας. Το πόσο ειλικρινής και ντόμπρος είσαι καθορίζεται πρωτίστως από το πόσο εννοείς αυτά που λες μιλώντας σε άτομα που δεν ανήκουν στον άμεσο κοινωνικό σου περίγυρο, ή ακόμα και σε άτομα που θεωρείς εχθρούς.
- Δεν υπάρχουν Μεσσίες.
Και δεν αναφέρομαι μόνο σε Χριστούς και Μουχαμέτηδες.
Πριν όχι και τόσα πολλά χρόνια, οι λαϊκοί θρύλοι και οι μυθολογίες για ήρωες που έσωσαν το λαό τους, τη χώρα τους, την ανθρωπότητα, κτλ.. παρέδωσαν τη σκυτάλη στο Hollywood (και όλα του τα πνευματικά παρακλάδια -πχ νετφλιξ).
Μέσω αυτού δημιουργήθηκαν ένα σωρό νέα παραμύθια για ανιδιοτελείς σωτήρες-μεσσίες, που χρησιμοποιούν τη τεράστια δύναμη και την εξυπνάδα που έχουν, για να σώσουν την ανθρωπότητα (ή τη πόλη τους, ή απλά την Αμερική) από τους "κακούς" (είτε τέρατα, είτε εξωγήινους, είτε πανούργους δαιμόνιους τύπους με κακές προθέσεις). Στα ίδια μήκη κύματος με τους παλιούς ήρωες της μυθολογίας περίπου.
Όπως είναι πολύ αναμενόμενο, μεγαλώνοντας με τέτοιες εικόνες από τη τηλεόραση (και οι εικόνες είναι πολύ πιο δυνατές από τη προφορική διήγηση), πάρα πολλοί άνθρωποι πιστεύουν σε φωτεινούς Μεσσίες που θα σώσουν την ανθρωπότητα από τους κινδύνους ή από τους "κακούς".
Την εποχή που γράφεται το παρόν (2023), και παρά τα πάμπολλα πρόσφατα ξεφτιλίκια του, υπάρχει ανησυχητικά πολύς κόσμος που πιστεύει πως ο Ελον Μασκ είναι ο τρισμέγιστος Μεσσίας-σωτήρας που θα σώσει την ανθρωπότητα από τους "κακούς" που θέλουν να καταπιέσουν κάποια ελευθερία του λόγου, και που μάλιστα θα τη στείλει στον Άρη να τη σώσει και από τη κλιματική αλλαγή. Και όλα αυτά με τις σουπερ εφευρέσεις που αυτός ο ίδιος μόνος του συνέλαβε και ανέπτυξε (ενώ όλη μέρα παίζει στο τουιττερ), γιατί οι χιλιάδες επιστήμονες και μηχανικοί που δουλεύουν στις εταιρείες του προφανώς περνάνε τη μέρα τους σπάζοντας κριτσίνια.
Αντίστοιχα υπάρχουν πολλοί ηλίθιοι που περιμένουν κάποιον συγκεκριμένο πολιτικό να τον ψηφίσουν και να τους σώσει (από την οικονομική καταστροφή, τη κλιματική αλλαγή, τα ρομποτς, κτλ).
Είσαι άνθρωπος. Και ως τέτοιος έχεις μια έμφυτη ανάγκη να πιστεύεις σε κάποιον (αγγλιστί, "to look up to someone"). Αυτή σου η ανάγκη διαχρονικά έχει επινοήσει θρησκείες, έχει επινοήσει cults, έχει οδηγήσει σε "ένδοξους" βάρβαρους βασιλιάδες, και σήμερα εχει οδηγήσει στο να προσκυνάς τους ζάμπλουτους και τους πολιτικούς. Βλέπεις η εποχή των θεών και των πολεμιστών πέρασε, και οι δυνατοί πλέον είναι αυτοί που έχουν λεφτά. Ή ψήφους.
Η πραγματικότητα είναι πως δεν υπάρχουν φωτεινοί Μεσσίες, μεταξύ άλλων λόγων και γιατι κανένας δεν είναι ανιδιοτελής, κυρίως όμως γιατί κανένας δεν κάνει απολύτως τίποτα από μόνος του. Ό,τι βλέπεις γύρω σου είναι το αποτέλεσμα μακροχρόνιας συλλογικής συνεργασίας αναρίθμητων ανθρώπων.
Ο Φαραώ δεν έχτισε μόνος τους τις πυραμίδες. Έβαλε άλλους να το κάνουν. Ούτε καν τις σχεδίασε ο ίδιος -είχε μηχανικούς και αρχιτέκτονες για αυτή τη δουλειά. Το ίδιο ισχύει για κάθε τι που αποδίδεται σε κάποιο μεμονωμένο πρόσωπο. Και ό,τι ισχύει για τα τεχνολογικά επιτεύγματα, σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό ισχύει για πράγματα όπως η "σωτηρία" (από τους κακούς, τη κλιματική αλλαγή, κτλ)
Κανένας πολιτικός ή επιχειρηματίας δεν θα σε σώσει. Για να σωθεί ο λαός σου ή η ανθρωπότητα, πρέπει ο ίδιος ο λαός ή η ανθρωπότητα αντίστοιχα, να γραπώσει τη κατάσταση στα χέρια του
- Η ύπαρξη μεγάλων ανδρών της ιστορίας είναι πολύ συζητήσιμη.
Μια απόρροια του ότι δεν υπάρχουν Μεσσίες. Δεν είναι ακριβώς συμβουλή, αλλά καλό είναι να έχεις μια αντίληψη του κόσμου (άρα και της ιστορίας), για να μη σε πιάνουν κορόιδο.
Για πολλά χρόνια η ιστορία γινόταν αντιληπτή ως οι πράξεις "μεγάλων ανδρών" που κυβερνούσαν τα "πλήθη", και ο κοινός τόπος ήταν πως οι αποφάσεις που αυτοί πήρανε έκαναν τον κόσμο όπως είναι. Σε μεγάλο βαθμό, και για μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού, η αντίληψη της ιστορίας εξακολουθεί να είναι αυτή.
Η πραγματικότητα είναι πως η ιστορία διαμορφώθηκε πρωτίστως από φυσικά γεγονότα -όπως ξηρασίες, πλημμύρες, σεισμοί, λιμοί, κλιματικές αλλαγές, πυρκαγιές, κ.α. Αυτές οι καταστροφές οδηγούσαν σε πληθυσμιακές μετακινήσεις, που αποτελούν τον δεύτερο καταλυτικό παράγοντα της παγκόσμιας ιστορίας.
Η κάθοδος των Δωριέων στην Ελλάδα, των Γότθων και των Ούνων στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, των Xiongnu στη Κίνα, των Σλάβων στα Βαλκάνια, αλλά και άλλες πολύ παλαιότερες όπως των Ινδοευρωπαίων (όπως τους λέμε σήμερα) στην Ευρώπη και τις Ινδίες, κ.α. Και αυτές οι μετακινήσεις more often than not γίνονταν τελείως άναρχα και χωρίς κάποιον συγκεκριμένο μπροστάρη.
Ο αμέσως επόμενος καταλυτικός παράγοντας δεν ήταν παρά οι εξεγέρσεις και οι επαναστάσεις του πλήθους. Ανεβοκατέβαζαν δυναστείες, τσάκιζαν αυτοκρατορίες, ίδρυαν νέα βασίλεια ή ενδυνάμωναν ήδη υπάρχοντα αυτομολώντας σε αυτά, κ.ο.κ.
Οι μεγάλοι άντρες της ιστορίας δεν αποτελούν παρά τη κορυφή του παγόβουνου, στην οποία έτυχε και έκαναν focus οι ιστοριογράφοι επειδή η πολιτική ορθότητα στην αρχαιότητα και τον μεσαίωνα (ναι, και τότε υπήρχε) ήταν να υμνείς βασιλιάδες και αυτοκράτορες.
Αν και χωρίς καμία αμφιβολία οι αποφάσεις που πήραν έπαιξαν ρόλο, επ'ουδενί δεν έπαιξαν ρόλο εξίσου τεράστιο με τις φυσικές καταστροφές και τις πληθυσμιακές μετακινήσεις, καθώς και τις ίδιες τις κοινωνίες. Όλοι αυτοί οι αρχηγοί, ήταν επικεφαλής σε ήδη προϋπάρχουσες κοινωνικές δομές, που διαμορφώθηκαν από ολόκληρους πληθυσμούς.
Τέλος, όπως ισχύει για κάθε μορφής υψηλά ιστάμενο πρόσωπο, οι αποφάσεις διαμορφώνονταν και από μια στρατιά συμβούλων (π.χ. στρατηγών, όταν η ιστορία ήταν ακόμα κυρίως πόλεμοι), ενώ συνηθέστατα οι υψηλά ιστάμενοι απλά έτυχε να γεννηθούν ως γιοι άλλων ήδη υψηλά ισταμενων, τουτέστιν δεν ανέβηκαν ψηλά με την ικανότητά τους και το σπαθί τους αλλά καθαρά λόγω τύχης.
Αν ο Μέγας Αλέξανδρος δεν είχε γεννηθεί ως γιος του Φιλιππου, θα τον ήξερε κανένας σήμερα; Αν δεν είχε μια στρατιά συμβούλων που συχνά είχε ήδη διαλέξει εκ των προτέρων ο Φίλιππος (π.χ. Παρμενιων, Κλειτος, κ.α.), θα έφτανε μέχρι εκεί που έφτασε; Τα στρατηγήματα που του αποδίδονται στις μάχες ήταν όλα δικά του ή ήταν και των στρατηγών του; Ή μήπως κάποιοι ελιγμοί απλά προέκυψαν ως δια μαγείας στον πυρετό της μάχης επειδή π.χ. η αριστερή πλευρά του αντιπάλου υποχώρησε άτακτα;
Το ότι δεν υπάρχουν Μεσσίες είναι ξεκάθαρο. Μεγάλοι άντρες της ιστορίας προφανώς και υπάρχουν, αλλά το πόσο μεγάλοι ήταν είναι συζητήσιμο. Και σίγουρα κανένας δεν ήταν μεγαλύτερος από τις φυσικές καταστροφές, τις κοινωνικές δομές, ή τους λαούς.
- Το πόσο καλός ή κακός άνθρωπος είσαι φαίνεται στο πώς αντιμετωπίζεις τους εχθρούς σου. Όχι τα ζωάκια και τα αγέννητα.
Σίγουρα το να μισείς τα ζωάκια είναι ένδειξη πως δεν είσαι και πολύ καλός άνθρωπος.
Δεν είναι όμως όλα συμμετρικά σε αυτή τη ζωή.
Και κάποιος που αγαπάει τα ζωάκια, μπορεί επίσης να είναι ελεεινός άνθρωπος. Και ο Αδόλφος ήταν φιλόζωος, και μάλιστα τόσο φανατικός που ήταν vegeterian λόγω αυτού (πράγμα ανήκουστο στη δεκαετία του '30). Πώς αντιμετώπισε όμως τους Εβραίους, τους ανάπηρους, και όσους του αντιστάθηκαν και έπεσαν στα χέρια του;
Ένα ζωάκι δεν έχει κανένα από τα χαρακτηριστικά που σε κάνουν να μισείς έναν άνθρωπο. Ούτε εθνικότητα, ούτε ομάδα ποδοσφαίρου, ούτε θρησκεία, ούτε πολιτική ιδεολογία, ούτε διαφωνεί κάπου μαζί σου. Όπως δεν έχετε προσωπικές διαφορές για τα περιουσιακά του παππού σας ή για μια παλιά γκόμενα. Το να αγαπάς ένα ζωάκι είναι πολύ εύκολο και ηκίστων απαιτήσεων σε ψυχή και εγκέφαλο.
Σκέψου τον τύπο με τον οποίον τσακώθηκες πιο άσχημα στη ζωή σου. Σκέψου και αυτόν που διαφωνεί μαζί σου σε όλα. Ποια θα ήταν τα συναισθήματά σου αν τους έβλεπες σε αναπηρικό καροτσάκι;
Αυτός είναι ο πραγματικός σου εαυτός.
Αν θα τους λυπόσουν, είσαι ένας καλός άνθρωπος. Αν όχι, δεν είσαι.
Το παραμυθάκι της κενονίας, ότι δήθεν οι καλοί άνθρωποι αγαπούν τα ζωάκια, έχει οδηγήσει στο να βρίσκει αποκούμπι ο κάθε σκατόψυχος και να το παίζει empath επειδή χαιδεύει γάτες και επομένως κάτι τρέχει στα γύφτικα. Ο Βαρβαρέσος της Ανδραβίδας, ένα σωρό φωτογραφίες με σκυλάκια και με γατάκια είχε στο προφίλ του. Όμως έπνιξε δυο βρέφη με τα ίδια του τα χέρια επειδή οι γονείς τους του χρώσταγαν 200 ευρώ.
Στα ίδια μήκη κύματος και οι βλακάκοι που δήθεν κόπτονται τα αγέννητα μωράκια και τις εκτρώσεις, που τις αποκαλούν και δολοφονίες. Μισούν τους γκέι,μισούν τους αριστερούς, μισούν τους μαύρους, μισούν τη φτωχολογιά, μισούν τις γυναίκες, μισούν τους μουσουλμάνους, μισούν κάθε απόπειρα να βελτιωθεί η ζωή των πολλών, όταν όμως οι προαναφερθέντες είναι αγέννητοι -και δεν έχουν ακόμα σεξουαλικές προτιμήσεις, πολιτικές πεποιθήσεις και κοινωνική τάξη, τότε τους πιάνει ο καημούλης για την ανθρώπινη ζωή.
Οι καλοί άνθρωποι φαίνονται στο πόση ενσυναίσθηση έχουν για τον οχτρό.
- Οτιδήποτε μπορεί να εξηγηθεί κοινωνικοπολιτικά, εξηγείται κοινωνικοπολιτικά.
Είναι γνωστό ότι αυτοί που παίζουν golf τείνουν να ζουν μια δεκαετία περισσότερο από το μέσο όρο.
Αν δώσεις αυτό το δεδομένο σε δημοσιογράφο, θα γράψει άρθρο για τα οφέλη του γκολφ στην υγεία, και για το ότι παίζοντας γκολφ αναπνέεις καθαρό αέρα που κάνει τα πνευμόνια να δουλεύουν καλύτερα, άρα και ζεις περισσότερο.
Αν το δώσεις στους κατά φαντασίαν science bros, θα πουν ότι πιθανότατα οφείλεται σε κάποιο γονίδιο που σε κάνει να παίζεις γκολφ*, και επηρεάζει και το μήκος των τελομερών των χρωμοσωμάτων σου (αυτό έχουν ακουστά), άρα και το πόσο ζεις.
Αν το δώσεις σε κοινωνικό επιστήμονα ή έστω διαβασμένο άνθρωπο, που οι προαναφερθέντες σνομπάρουν ως αριστερίτζουλα ψευτοδιανοούμενο, θα σου πει πως αυτό οφείλεται αποκλειστικότατα και εξ'ολοκλήρου στο ότι αυτοί που παίζουν γκολφ είναι εισοδηματικά πολύ πάνω από το μέσο όρο. Τουτέστιν, τρέφονται καλύτερα, έχουν πολύ λιγότερο στρεσσ (το στρεσσ για τη πληρωμή της ΔΕΗ είναι των πλεμπαίων), πολύ λιγότερες ώρες εργασίας, πολύ λιγότερο ανθυγιεινή εργασία (δεν περιμένεις από κάποιον που παίζει γκολφ να δουλεύει με μόλυβδο), και από πάνω πρόσβαση σε καλύτερη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
Έχει μεγάλη σημασία να μάθεις να αντιλαμβάνεσαι το κόσμο κοινωνικοπολιτικά. Αν δεν το κάνεις, καταρχάς ρισκάρεις να γίνεις μαλάκας. Π.χ. να λες ότι κάποιος που πέθανε πριν την ώρα του... καλά να πάθει -ας έπαιζε γκολφ αν ήθελε. Είναι οι αντίστοιχες σκατοψυχιές που ξερνάνε οι φασιστοφιλελέδες όταν ακούνε ότι κάποιος χρεοκόπησε ή τον βομβάρδισαν.
Έπειτα ρισκάρεις και να γίνεις τελείως ακατάλληλος ψηφοφόρος. Πράγματα που οφείλονται ξεκάθαρα σε κοινωνικοπολιτικούς παράγοντες, π.χ. αν γεννήθηκες άντρας ή γυναίκα, σε τι εισοδηματική κλίμακα μεγάλωσες, σε ποια χώρα, κ.α., θα νομίζεις ότι οφείλονται σε "ατομικές ευθύνες" ή/και "γονίδια", με αποτέλεσμα να είσαι στη καλύτερη ένα πολιτικά ευνουχισμένο ανθρωπάκι που αποδέχεται τους ισχυρούς και το status quo, ή έτι χείρον, ένας στρατιωτάκος των ισχυρών και του status quo.
*Το ξεκαρδιστικά αστείο είναι πως αν έβαζες στατιστικολόγους να κάνουν τέτοια έρευνα, στα αλήθεια θα κατέληγαν εκεί. Σίγουρα θα προέκυπτε κάποιο στατιστικό correlation που δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί αλλιώς, άρα και θα το απέδιδαν στο γάμο του καραγκιόζη -γονιδιακές επιρροές που με κάποιο μαγικό τρόπο επηρεάζουν και τα δυο. Φυσικά, όπως σχεδόν κάθε φορά, δεν θα έβρισκαν κάποιο συγκεκριμένο γονίδιο, ούτε κάποιον ξεκάθαρο μηχανισμό, αλλά τα pop "science" websites θα έβαζαν πομπώδεις τίτλους για "γονίδια που σε κάνουν να παίζεις γκολφ και να ζεις περισσοτερο".
Και έτσι, οι καλοζωισμένοι που παίζουν γκολφ θα ένιωθαν για άλλη μια φορά πως η ανώτερότητά τους είναι γραμμένη στα γονίδιά τους και ότι έκαναν και σωστές επιλογές, ενώ εσύ θα ένιωθες πως τα προβλήματα υγείας σου οφείλονται στο ότι είσαι γονιδιακή Σαβούρα και στο ότι δεν καλλιέργησες το golf playing grindset, επομένως καλά να πάθεις που ζεις λιγότερο.
- Η ενασχόληση με μονάχα εΠιΚερΔη πραγματα είναι συνταγή για να γίνεις ηλίθιος.
Δεν είναι πρόσφατο -εδώ και κάμποσες δεκαετίες μας έχει φάει η αμερικανίλα. Και μια από τις αμερικανιές που δέρνουν την Ευρώπη είναι η νοοτροπία που συνοψίζεται στο "γιατί να ενδιαφέρομαι για κάτι που δεν μου αποφέρει λιοφτά;".
Αν εφαρμόσουμε παντού αυτή τη νοοτροπία ζήτω που καήκαμε. Δεν θα έχουμε φίλους επειδή η φιλία δεν αποφέρει λιοφτά, δεν θα ακούμε μουσική επειδή δεν αποφέρει λιοφτά, δεν θα βλέπουμε ταινίες επειδή δεν αποφέρει λιοφτά, δεν θα καλούμε ασθενοφόρο όταν βλέπουμε ένα τροχαίο επειδή δεν αποφέρει λιοφτά, και εν πάση περιπτώσει η ζωή μας θα γίνει Κόλαση και Βόθρος.
Η νοοτροπία μην-ασχολείσαι-με-μη-επικερδή-πράγματα αποσκοπεί κυρίως στο να σε κάνει να ασχολείσαι μόνο με ένα πράγμα στον ελεύθερο χρόνο σου: την ειδικότητά σου.
Η συμβουλή μου είναι να ασχολείσαι με οτιδήποτε γουστάρεις στον ελεύθερο χρόνο σου, πλην όμως να αφιερώνεις τουλάχιστον κάποιες ώρες την εβδομάδα και σε πράγματα που έχουν το potential να σε κάνουν σοφότερο, ακόμα και αν δεν έχεις ιδιαίτερη όρεξη και δεν έχεις κανένα χρηματικό όφελος από αυτά.
Το να μάθεις πώς δουλεύει ο κόσμος, γιατί είναι έτσι όπως είναι και όχι αλλιώς, πώς δουλεύει το οικονομικό σου μοντέλο, ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν πραγματικά τη ζωή σου, τι είναι το σύμπαν, τι είναι η ζωή, πώς δουλεύουν τα κύτταρα, τι είναι το Δίκαιο, τι είναι ο Ορθολογισμός, τι ξεχωρίζει τον homo sapiens sapiens από τα άλλα ζώα, ποιες είναι οι κοινωνικοιστορικές συγκιρίες που οδήγησαν στη παρούσα κατάσταση, γιατί οι υπερδυνάμεις είναι αυτές που είναι και όχι κάποιες άλλες, και πολλά ακόμα, δεν αποφέρουν κανένα χρηματικό όφελος. Το να ασχολείσαι με τέτοια έχει να κάνει με το να μην παραμείνεις ηλίθιος (όλοι ηλίθιοι γεννιόμαστε -απλά οι πιο πολλοί παραμένουν κιόλας).
Ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορείς να κάνεις για τον εαυτό σου είναι σε κάθε δεδομένη περίοδο της ζωής σου, να διαβάζεις και τουλάχιστον ένα βιβλίο. Είτε πέντε, είτε πενήντα σελίδες τη μέρα -δεν έχει σημασία, αρκεί να διαβάζεις. Και όχι μόνο λογοτεχνικά ή μόνο φιλοσοφικά ή μόνο faktabocker. Φρόντιζε να διαβάζεις οτιδήποτε από τα τρια πού και πού.
Μάθε και καμιά ξένη γλώσσα ενδεχομένως, ή κανα μουσικό όργανο.
Μη γίνεις άλλος ένας ηλίθιος που ασχολείσαι μόνο με τη δουλίτσα του.
ΥΓ: Αυτοί που σε προτρέπουν να ασχολείσαι μόνο με ΕπιΚερΔη πράγματα, κατά βάθος σέβονται κάποιον που εκτός από την πυρηνική φυσική στην οποία ειδικεύεται ξέρει και π.χ. για την επιρροή του Γκετε στον Οντολογικό Μαξιμαλισμό, γιατί ενστικτωδώς αντιλαμβάνονται πως ένα άτομο με ευρείες ασχολίες έχει ποιοτικότερο εγκέφαλο. Ακόμα και αν δεν το παραδέχονται ανοιχτά. Δεν είναι απαραίτητο να γίνεις ρακοσυλλέκτης γνώσεων, αλλά το να έχεις και μια εγκυκλοπαιδική μόρφωση που ξεφεύγει την ειδικότητά σου, σου δίνει και ένα-κάποιο status ακόμα και σε αυτούς που τη σνομπάρουν.
- Κανένας δεν έχει κάνει τίποτα τελείως μόνος του.
Ξυπνάς το πρωί και φτιάχνεις να πιεις έναν καφέ. Για να πάρεις τον καφέ από το σούπερ μάρκετ κάποιος έπρεπε να τον βάλει στο ράφι. Και κάποιος άλλος να τον πάει εκεί με φορτηγό. Και κάποιος να τον μεταφέρει στο φοργητό σε κούτα. Και κάποιος να τον πακετάρει στη βιομηχανία. Και κάποιοι να κατεργαστούν τους κόκκους του καφέ από τη Βραζιλία. Και κάποιοι να τους φέρουν από εκεί. Και πολλοί αγρότες να τους βγάλουν.
Όλοι αυτοί δε, είχαν γονείς που τους μεγάλωσαν, δασκάλους και καθηγητές που τους δίδαξαν, γιατρούς που τους φρόντισαν όταν ήταν άρρωστοι, χτίστες που τους έχτισαν τα σπίτια τους, κ.ο.κ.
Για να μη μιλήσουμε για το πόσοι χρειάστηκαν μέχρι να είναι η ανθρωπότητα σε σημείο να έχει καφετιέρες... Μέχρι και οι πιο απλές, οι πιο καθημερινές τεχνολογίες μας είναι το αποτέλεσμα μακροχρόνιας συλλογικής συνεργασίας εκατομμυρίων ανθρώπων από όλο το κόσμο για χιλιετίες, με εφευρέσεις από Ευρώπη, Κίνα, Μέση Ανατολή, κ.α., και πρώτες ύλες από παντού.
Αν χρειάστηκαν όλοι αυτοί μόνο για να μπορείς να φτιάξεις έναν καφέ στη καφετιέρα σου, πόσα πράγματα οφείλονται σε εσένα τελικά; Πόσα είναι αυτά που έχεις όντως κάνει τελείως μόνος σου;
Ρίξε μια ματιά γύρω σου. Πόσα από αυτά που βλέπεις τα έχεις φτιάξει ο ίδιος; Ή έστω καταλαβαίνεις ακριβώς πώς δουλεύουν; Ούτε η γλώσσα που μιλάς δεν είναι δικό σου δημιούργημα.
Όλες οι πληροφορίες που έχεις υπόψιν για το κόσμο, που διαμορφώνουν τις απόψεις και συμπεριφορές σου, όπως και το τι κάνεις στο επάγγελμά σου και πόσο καλά το ασκείς, φιλτραρίστηκαν με χίλιους τρόπους και υπέστησαν επεξεργασία από ένα σωρό κόσμο μέχρι να φτάσουν στα μάτια ή στα αυτιά σου. Γονείς, αδέρφια, φίλοι, δάσκαλοι, δημοσιογράφοι, συγγραφείς, influencers, πιθανότατα και ΑΙ. Όλοι αυτοί σε διαμόρφωσαν, και υπάρχει "μέσος όρος" στις απόψεις και τις γνώσεις τους, και να είσαι βέβαιος πως οι δικές σου δεν απέχουν πολύ από αυτόν.
Φαντασιωνόμαστε για τον εαυτό μας πως είμαστε αυτοδημιούργητοι, μεγάλοι και τρανοί, μα η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Καθένας από εμάς έχει μόνο πολύ μικρή συνεισφορά σε αυτά που κάνει ή νομίζει πως κάνει. Κάθε πράξη μας είναι απλά η κορυφή μιας πυραμίδας άλλων πράξεων που προηγήθηκαν των δικών μας, αποτέλεσμα πολλαπλών φαινομένων της πεταλούδας παντού.
Αυτό φυσικότατα δεν μειώνει τις ευθύνες μας για όταν κάνουμε κάτι κακό, ούτε το ότι αξίζουμε θαυμασμό όταν κάνουμε κάτι καλό ή δημιουργικό. Ούτε επίσης σημαίνει πως πρέπει να ζούμε μόνο για τους άλλους και όχι και για τον εαυτό μας. Ούτε σημαίνει πως είμαστε τελείως ασήμαντοι. Ίσα ίσα, μπορεί κάποιος να αντιστρέψει τη συλλογιστική και να πει πως κάθε σου δουλειά, πράξη, ή κουβέντα πυροδοτεί αμέτρητες άλλες μακροπρόθεσμα. Το ότι αυτό δεν φαίνεται άμεσα δεν σημαίνει πως δεν έχουμε αξία.
Σίγουρα όμως σημαίνει πως καλό είναι να κρατάμε και μια πισινη για το αν είμαστε όντως τα σπουδαία "άτομα" που νομίζουμε πως είμαστε, και ειδικά εμείς που είμαστε μεγαλωμένοι σε Δυτικές κοινωνίες, όπου ο ατομικισμός είναι θρησκεία.
Μην επιτρέψεις ποτέ στον εαυτό σου να πιστέψει πως είναι πολύ σπουδαιότερος από τον περίγυρο που σε διαμόρφωσε. Και να αξίζεις περισσότερο, σίγουρα δεν αξίζεις *πολύ* περισσότερο.
Ακόμα και αν ο Einstein δεν γεννιόταν ποτέ, κάποια στιγμή θα μαθαίναμε για τη καμπύλωση του χωροχρόνου ούτως ή άλλως.